Baza wiedzy
Prosty język, ISO 24495, dostępność poznawcza, WCAG 2.x, kierunek WCAG 3, checklista i ćwiczenia dla audytorów, redaktorów i projektantów.
Treść ma pomagać użytkownikowi wykonać zadanie, a nie sprawdzać jego cierpliwość.
Prosty język w dostępności cyfrowej to nie tylko krótkie zdania. To także jasne nagłówki, konkretne linki, zrozumiałe etykiety formularzy, dobre komunikaty błędów i procesy, które nie zmuszają użytkownika do zgadywania.
Ten materiał jest dla osób, które tworzą, zamawiają albo audytują treści cyfrowe:
Użytkownik powinien móc:
Dlatego prosty język łączy się z dostępnością poznawczą. Pomaga osobom z trudnościami w czytaniu, koncentracji, zapamiętywaniu i rozumieniu instrukcji. Przy okazji pomaga wszystkim użytkownikom.
ISO 24495-1:2023 to międzynarodowy standard dotyczący prostego języka. Określa zasady i wytyczne tworzenia dokumentów w prostym języku.
ISO wskazuje, że dokument dotyczy przede wszystkim informacji drukowanych i cyfrowych, których główną formą jest tekst. Jednocześnie ISO zaznacza, że standard nie zawiera istniejących technicznych wytycznych dotyczących dostępności i dokumentów cyfrowych. W przypadku dostępności cyfrowej autorzy mogą brać pod uwagę WCAG i EN 301 549.
W praktyce oznacza to, że ISO 24495 może być używane jako standard pracy nad treścią, a WCAG i EN 301 549 jako standardy oceny dostępności cyfrowej interfejsów, dokumentów i usług.
ISO 24495-1 porządkuje prosty język wokół czterech zasad. W ujęciu praktycznym dla serwisów internetowych można je opisać tak:
| Zasada | Co oznacza w praktyce cyfrowej |
|---|---|
| Użytkownik dostaje to, czego potrzebuje | Treść odpowiada na realną potrzebę użytkownika. Nie publikujemy wszystkiego, tylko to, co pomaga podjąć decyzję albo wykonać zadanie. |
| Użytkownik może łatwo znaleźć to, czego potrzebuje | Informacja ma dobrą strukturę: tytuł, nagłówki, listy, kolejność, wyróżnienia i logiczny podział. |
| Użytkownik może łatwo zrozumieć treść | Tekst unika żargonu, formalizmów, skrótów bez wyjaśnienia, zdań wielokrotnie złożonych i ukrytych założeń. |
| Użytkownik może łatwo użyć informacji | Treść prowadzi do działania. Użytkownik wie, co zrobić, jakie dane podać, co oznacza błąd i co stanie się po wysłaniu formularza. |
ISO 24495 nie jest technicznym standardem dostępności cyfrowej.
Nie zastępuje:
ISO 24495 pomaga natomiast ustawić standard tworzenia treści zrozumiałych, znajdowalnych i użytecznych.
W WCAG 2.x prosty język nie jest jednym dużym kryterium sukcesu na poziomie A albo AA. Pojawia się jednak w kilku miejscach.
| Obszar | Kryterium sukcesu | Co sprawdzać |
|---|---|---|
| Cel linku | 2.4.4 Cel linku w kontekście | Czy użytkownik rozumie, dokąd prowadzi link albo co się stanie po jego aktywacji. |
| Nagłówki i etykiety | 2.4.6 Nagłówki i etykiety | Czy nagłówki i etykiety opisują temat albo cel treści. |
| Etykiety i instrukcje | 3.3.2 Etykiety lub instrukcje | Czy formularz wyjaśnia, jakich danych oczekuje od użytkownika. |
| Sugestie korekty błędów | 3.3.3 Sugestie korekty błędów | Czy użytkownik dostaje konkretną informację, jak poprawić błąd. |
| Skróty | 3.1.4 Skróty | Czy skróty mają rozwinięcie albo wyjaśnienie. |
| Poziom umiejętności czytania | 3.1.5 Poziom umiejętności czytania | Czy trudny tekst ma prostszą wersję albo dodatkowe wyjaśnienie. |
WCAG 3 jest nadal szkicem, a nie obowiązującym standardem. W3C wskazuje, że wymagania w WCAG 3 są rozwijane i mogą się zmienić.
Mimo to WCAG 3 pokazuje ważny kierunek: większe uwzględnienie potrzeb poznawczych użytkowników. W szkicu WCAG 3 pojawia się między innymi obszar Clear Language, czyli jasny język.
Dlatego ISO 24495, WCAG 3 i dokumenty W3C dotyczące dostępności poznawczej warto czytać razem, ale nie należy ich utożsamiać.
Artykuł o tym, jak ISO 24495, dostępność poznawcza i kierunek WCAG 3 mogą pomóc w projektowaniu lepszych treści cyfrowych.
Przejdź do artykułu o prostym języku w WCAG 3
Lista pytań kontrolnych dla audytora, redaktora, projektanta UX i osoby odpowiedzialnej za formularze.
Przejdź do checklisty prostego języka
Zadania do szkolenia: poprawianie komunikatów błędów, etykiet, linków, instrukcji i tekstów formalnych.
Kod — HTML
<label for="id">Identyfikator</label>
<input id="id" name="id" type="text">
<p>Wprowadź właściwy ciąg znaków.</p>Problem:
Kod — HTML
<label for="case-number">Numer sprawy</label>
<input id="case-number" name="case-number" type="text" aria-describedby="case-number-help">
<p id="case-number-help">
Wpisz numer sprawy z pisma, np. ABC.123.2026.
</p>Dlaczego lepiej:
aria-describedby łączy instrukcję z polem formularza.Powiązane kryteria sukcesu: 3.3.2 Etykiety lub instrukcje, 2.4.6 Nagłówki i etykiety, a przy obsłudze błędów także 3.3.3 Sugestie korekty błędów.
W Accessibility First traktujemy ISO 24495 jako punkt odniesienia przy pracy nad prostym językiem w treściach cyfrowych, formularzach, komunikatach błędów, instrukcjach, dokumentach i procesach online.
Nie zastępuje to audytu WCAG. Dobrze go jednak uzupełnia tam, gdzie problemem nie jest tylko techniczna dostępność, lecz także zrozumiałość i użyteczność informacji.