Ćwiczenia z prostego języka w dostępności cyfrowej

Jak prowadzić ćwiczenia?

Dla każdego zadania wykonaj trzy kroki:

1. Przeczytaj wersję do poprawy.
2. Ustal, czego użytkownik nie wie albo musi się domyślić.
3. Przepisz treść tak, żeby użytkownik wiedział, co ma zrobić.

Przy ocenie korzystaj z czterech zasad ISO 24495-1:

• Czy użytkownik dostaje to, czego potrzebuje?
• Czy może łatwo znaleźć informację?
• Czy może łatwo zrozumieć treść?
• Czy może łatwo użyć informacji?

Ćwiczenie 1. Popraw komunikat błędu

Wersja do poprawy

Nieprawidłowe dane wejściowe.

Zadanie

Przepisz komunikat tak, żeby użytkownik wiedział:

• gdzie jest błąd,
• co jest nie tak,
• jak go poprawić.

Przykładowa poprawka

Wpisz numer telefonu w formacie 123 456 789. Nie używaj liter ani znaków specjalnych.

Co sprawdzić?

• Czy komunikat wskazuje problem?
• Czy podaje sposób naprawy?
• Czy nie używa technicznego żargonu?
• Czy użytkownik wie, co ma zrobić dalej?

Powiązane WCAG

• 3.3.1 Identyfikacja błędu.
• 3.3.2 Etykiety lub instrukcje.
• 3.3.3 Sugestie korekty błędów.

Ćwiczenie 2. Popraw etykietę pola

Wersja do poprawy

Identyfikator

Problem

Sama etykieta „Identyfikator” może oznaczać wiele rzeczy:

• login,
• numer klienta,
• PESEL,
• numer sprawy,
• numer zamówienia,
• numer dokumentu.

Zadanie

Ustal, o jaki identyfikator chodzi, i zaproponuj lepszą etykietę oraz instrukcję.

Przykładowa poprawka

Etykieta:

Numer sprawy

Instrukcja:

Wpisz numer sprawy z pisma, np. ABC.123.2026.

Przykład HTML

<label for="case-number">Numer sprawy</label>
<input id="case-number" name="case-number" type="text" aria-describedby="case-number-help">

<p id="case-number-help">
  Wpisz numer sprawy z pisma, np. ABC.123.2026.
</p>

Co sprawdzić?

• Czy etykieta jest konkretna?
• Czy instrukcja podaje format?
• Czy przykład jest realistyczny?
• Czy instrukcja jest programowo powiązana z polem?

Ćwiczenie 3. Popraw linki

Wersja do poprawy

• Więcej
• Sprawdź
• Kliknij tutaj
• Pobierz

Zadanie

Zmień teksty linków tak, żeby użytkownik wiedział, dokąd prowadzą albo co pobierze.

Przykładowa poprawka

• Przeczytaj więcej o audycie dostępności
• Sprawdź program szkolenia WCAG
• Przejdź do formularza kontaktowego
• Pobierz checklistę prostego języka w PDF

Co sprawdzić?

• Czy link ma sens poza najbliższym zdaniem?
• Czy podobne linki nie prowadzą do różnych miejsc?
• Czy nazwa linku nie wymaga zgadywania?
• Czy link informuje o pobraniu pliku, jeśli to pobranie nastąpi?

Powiązane WCAG

• 2.4.4 Cel linku w kontekście.
• 2.4.9 Cel linku — tylko z linku, poziom AAA.

Ćwiczenie 4. Uprość instrukcję

Wersja do poprawy

Celem dokonania skutecznej aktualizacji danych użytkownika konieczne jest uprzednie uzupełnienie wszystkich obligatoryjnych pól formularza oraz zatwierdzenie wprowadzonych informacji przy użyciu dedykowanego przycisku funkcyjnego.

Zadanie

Przepisz instrukcję tak, żeby była krótsza i prowadziła do działania.

Przykładowa poprawka

Uzupełnij wszystkie wymagane pola. Potem wybierz przycisk „Zapisz dane”.

Co się zmieniło?

• użytkownik dostał instrukcję działania,
• zdanie zostało podzielone,
• zniknęły formalizmy,
• przycisk ma konkretną nazwę.

Co sprawdzić?

• Czy tekst mówi, co zrobić?
• Czy użytkownik wie, który przycisk wybrać?
• Czy nie ma zbędnych rzeczowników odczasownikowych?
• Czy nie ma strony biernej?

Ćwiczenie 5. Zaprojektuj lepszy początek procesu

Sytuacja

Użytkownik ma złożyć wniosek online. Proces ma 5 kroków. Do wypełnienia wniosku potrzebuje numeru PESEL, skanu dokumentu i numeru konta bankowego.

Zadanie

Napisz krótki tekst startowy, który odpowiada na pytania:

• ile potrwa proces,
• co trzeba przygotować,
• czy można wrócić do wniosku później,
• co stanie się po wysłaniu.

Przykładowa odpowiedź

Wniosek ma 5 kroków. Wypełnienie zajmie około 10 minut.

Przygotuj:

• numer PESEL,
• skan dokumentu,
• numer konta bankowego.

Możesz zapisać wersję roboczą i wrócić do niej później. Po wysłaniu wniosku dostaniesz potwierdzenie na e-mail.

Co sprawdzić?

• Czy użytkownik wie, ile czasu potrzebuje?
• Czy wie, co przygotować?
• Czy wie, czy może przerwać proces?
• Czy zna efekt końcowy?

Ćwiczenie 6. Popraw tekst formalny

Wersja do poprawy

W przypadku niespełnienia wymogów formalnych określonych w regulaminie świadczenia usługi zgłoszenie może zostać pozostawione bez rozpoznania.

Zadanie

Przepisz tekst tak, żeby użytkownik rozumiał ryzyko i wiedział, co zrobić.

Przykładowa poprawka

Jeżeli zgłoszenie będzie niekompletne, nie rozpatrzymy go. Przed wysłaniem sprawdź, czy dołączasz wszystkie wymagane dokumenty.

Co sprawdzić?

• Czy użytkownik rozumie konsekwencję?
• Czy wie, jak jej uniknąć?
• Czy tekst nie ukrywa ważnej informacji za formalnym stylem?

Ćwiczenie 7. Popraw nazwę przycisku

Wersja do poprawy

Dalej

Kontekst

Użytkownik jest w pierwszym kroku formularza. Po kliknięciu przejdzie do ekranu z danymi kontaktowymi.

Zadanie

Zaproponuj bardziej konkretną nazwę przycisku.

Przykładowa poprawka

Przejdź do kroku 2: dane kontaktowe

Alternatywa

Dalej: dane kontaktowe

Co sprawdzić?

• Czy nazwa przycisku mówi, co stanie się po kliknięciu?
• Czy jest zwięzła?
• Czy pasuje do pozostałych kroków procesu?

Ćwiczenie 8. Popraw informację o dokumencie do pobrania

Wersja do poprawy

Pobierz dokument

Zadanie

Zaproponuj lepszy tekst linku.

Przykładowa poprawka

Pobierz wzór wniosku o dofinansowanie w PDF

Jeszcze lepiej, jeśli znasz rozmiar pliku

Pobierz wzór wniosku o dofinansowanie w PDF, 240 KB

Co sprawdzić?

• Czy użytkownik wie, co pobiera?
• Czy zna format pliku?
• Czy plik ma dostępną wersję?
• Czy link nie jest powtórzony wiele razy bez rozróżnienia?

Ćwiczenie 9. Dodaj podsumowanie trudnej treści

Sytuacja

Na stronie znajduje się długi opis procedury z wieloma warunkami.

Zadanie

Dodaj krótkie podsumowanie na początku.

Przykładowa odpowiedź

W skrócie:

• Wniosek możesz złożyć online.
• Masz na to 14 dni od otrzymania decyzji.
• Do wniosku dołącz skan dokumentu.
• Odpowiedź dostaniesz na e-mail.

Co sprawdzić?

• Czy podsumowanie nie zastępuje pełnej treści, jeśli pełna treść jest prawnie potrzebna?
• Czy podsumowanie pomaga podjąć decyzję?
• Czy użytkownik może przejść do szczegółów?

Ćwiczenie 10. Oceń proces według czterech zasad ISO 24495-1

Zadanie

Wybierz dowolny formularz albo proces online i oceń go w tabeli.

Skala

• 0 — problem krytyczny,
• 1 — problem utrudniający,
• 2 — działa poprawnie,
• 3 — bardzo dobra praktyka.

Miniściąga dla uczestników

Przed publikacją treści sprawdź:

1. Czy wiadomo, dla kogo jest tekst?
2. Czy najważniejsza informacja jest na początku?
3. Czy nagłówki pomagają skanować stronę?
4. Czy zdania są krótkie i konkretne?
5. Czy trudne pojęcia są wyjaśnione?
6. Czy linki i przyciski mówią, co zrobią?
7. Czy formularz mówi, jakie dane wpisać?
8. Czy komunikat błędu mówi, jak poprawić błąd?
9. Czy użytkownik wie, co stanie się dalej?
10. Czy tekst pomaga działać, a nie tylko informuje?

Źródła

• ISO 24495-1:2023 — Plain language — Part 1: Governing principles and guidelines (otwiera się w nowym oknie)
• W3C — Making Content Usable for People with Cognitive and Learning Disabilities (otwiera się w nowym oknie)
• W3C/WAI — WCAG 2 Overview (otwiera się w nowym oknie)
• Gov.pl — Prosty język (otwiera się w nowym oknie)